Grzyby i ich niezwykłe właściwości zdrowotne – co warto wiedzieć?
Świat grzybów fascynuje naukowców
Jeszcze kilkadziesiąt lat temu grzyby były traktowane głównie jako dodatek do potraw. W Polsce mówiło się, że mają jedynie walory smakowe i aromatyczne, ale nie posiadają większej wartości zdrowotnej. Dziś wiemy już, że było to błędne przekonanie.
Coraz częściej mówi się o grzybach w kontekście odporności, zdrowia jelit, pracy mózgu czy wsparcia organizmu w chorobach nowotworowych. Naukowcy odkrywają, że świat grzybów kryje ogromny potencjał prozdrowotny.
O niezwykłych właściwościach grzybów opowiada profesor Bożena Muszyńska – farmaceutka kliniczna, mykolog i kierownik Katedry Biotechnologii Roślin i Grzybów w Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Dlaczego grzyby są tak wyjątkowe?
Grzyby odgrywają ogromną rolę w naturze. To właśnie one uczestniczyły w tworzeniu gleby i pomagały przekształcać skały w podłoże, na którym mogły rozwijać się rośliny.
Co ciekawe, grzyby pomagają również odbudowywać zniszczone ekosystemy, na przykład po pożarach. Niektóre gatunki żywią się czystym węglem i wspierają regenerację środowiska naturalnego.
Dziś wiemy już, że ich znaczenie dla człowieka również jest ogromne.
Grzyby a zdrowie – co mówią badania?
Badania nad właściwościami grzybów rozpoczęły się na większą skalę w Europie po 2000 roku. Jednak w Japonii zainteresowano się nimi znacznie wcześniej.
Naukowcy zauważyli, że pracownicy farm grzybowych chorują na nowotwory nawet o 40% rzadziej niż mieszkańcy dużych miast. Z kolei osoby regularnie jedzące grzyby mogą chorować na nowotwory nawet o 60% rzadziej.
To odkrycie zapoczątkowało intensywne badania nad grzybami leczniczymi.
Grzyby wykorzystywane w medycynie
Pierwszym grzybem, z którego wyizolowano i opatentowano leki, był wrośniak różnobarwny. Już od 1977 roku produkuje się z niego preparaty stosowane w terapii onkologicznej.
Kolejne badania pozwoliły odkryć cenne beta-glukany w takich gatunkach jak:
- twardnik japoński (shiitake),
- lakownica lśniąca (reishi),
- żagwica listkowata,
Dziś wiadomo, że grzyby zawierają wiele substancji wspierających organizm i odporność.
Mykoterapia – leczenie grzybami
Coraz częściej mówi się o mykoterapii, czyli wykorzystaniu grzybów w profilaktyce i wspieraniu leczenia.
Na świecie mamy w tej chwili 4 leki pochodzące z grzybów, są one wykorzystywane głównie w leczeniu onkologicznym. Są to beta-glukany tj:
- lentinan z twardnika japońskiego,
- PSK (krestnin) z rośniaka różnobarwnego,
- grifolan z żabnicy listkowatej,
- schizofylon z oszczepki pospolitej.
To są te 4 leki stosowane w leczeniu onkologicznym jako adiuwanty, czyli leki wzmacniajace działanie chemio i radioterapii, ale co najwazniesjze zmniejszają one efekty uboczne tych terapii… poprawiają pracę układu autoimmunologicznego, zwiększają wytrzymałość, poprawiają nastrój, apetyt I całą kondycję pacjenta dziając przez oś jelita-mózg oraz mają działanie przeciwdorbnoustrojowe, działając na układ immunologiczny.
Grzyby od wieków były wykorzystywane dla zdrowia
Medycyna chińska od tysięcy lat przypisuje grzybom wyjątkowe właściwości zdrowotne. Już w starożytności twardnik japoński nazywano „grzybem wiecznego życia”, a lakownicę lśniącą „grzybem długowieczności”.
W kulturach azjatyckich grzyby są podstawą wielu tradycyjnych diet.
Na Okinawie, gdzie ludzie słyną z długowieczności, regularnie spożywa się shiitake, algi, ryby i soję.
Kordyceps – grzyb energii i witalności
Dużą popularnością cieszą się również maczużniki, znane jako kordyceps.
Według medycyny wschodniej wspierają one:
- energię organizmu,
- wytrzymałość,
- regenerację,
- płodność,
- odporność na stres.
Nic dziwnego, że są dziś tak popularne w suplementacji.
Grzyby pomagały leczyć rany
Już dawne cywilizacje zauważyły, że grzyby mogą wspierać gojenie ran.
Indianie wykorzystywali czarkę szkarłatną do tamowania krwawień. Rozdrobnionym grzybem posypywano rany, a nawet stosowano go przy odcinaniu pępowiny.
Obserwowano, że rany goją się szybciej i rzadziej dochodzi do infekcji.
Czy grzyby są zdrowe dla jelit?
Tak – i to bardzo.
Grzyby zawierają chitynę oraz beta-glukany, które działają jak naturalny pokarm dla mikrobioty jelitowej.
Dobrze odżywione bakterie jelitowe wspierają:
- odporność,
- trawienie,
- wchłanianie składników odżywczych,
- regenerację jelit,
- pracę układu nerwowego.
Coraz częściej mówi się o osi jelita–mózg. Zdrowe jelita mają ogromny wpływ na koncentrację, nastrój i funkcjonowanie mózgu.
Grzyby są źródłem antyoksydantów
W niemal wszystkich gatunkach grzybów znajdują się:
- polifenole,
- związki fenolowe,
- antyoksydanty,
- ergotioneina.
Substancje te pomagają chronić organizm przed stresem oksydacyjnym i wolnymi rodnikami.
To bardzo ważne dla zdrowia i opóźniania procesów starzenia.
Selen w grzybach – naturalne wsparcie organizmu
Grzyby są jednym z najlepszych naturalnych źródeł selenu.
Ten pierwiastek wspiera:
- odporność,
- kości,
- procesy antyoksydacyjne,
- pracę tarczycy.
Borowiki i inne grzyby leśne potrafią gromadzić duże ilości selenu pobierając go z ziemi dzięki rozbudowanej grzybni znajdującej się w glebie.
Niektóre grzybnie zajmują nawet setki hektarów.
Czy grzyby są dobrym źródłem białka?
Tak. Choć zawierają mniej białka niż mięso, ich aminokwasy są bardzo wartościowe i bardzo dobrze wchłanialne.
Niektóre gatunki, takie jak smardze, mogą zawierać nawet do 40% białka w suchej masie.
Grzyby dostarczają również aminokwasów egzogennych, których organizm sam nie produkuje.
Czy dzieci mogą jeść grzyby?
Jeszcze niedawno uważano, że dzieci powinny jeść grzyby dopiero po 12. roku życia. Dziś wiadomo, że było to związane z dawnymi teoriami dotyczącymi trawienia.
Obecnie Instytut Matki i Dziecka dopuszcza wprowadzanie grzybów już od 6. miesiąca życia – oczywiście w odpowiedniej formie i ilości.
Najważniejsze jest bezpieczeństwo oraz wybór sprawdzonych gatunków.
Jak bezpiecznie zbierać grzyby?
Grzybów nie należy rozpoznawać wyłącznie za pomocą aplikacji w telefonie lub atlasu. To może być bardzo niebezpieczne.
Niektóre gatunki są do siebie niezwykle podobne.
Podczas rozpoznawania znaczenie mają między innymi:
- zapach,
- kolor po przecięciu,
- budowa spodniej części kapelusza,
- wygląd trzonu.
Najważniejsza zasada brzmi:
Zbieramy tylko te grzyby, które dobrze znamy
W razie wątpliwości można udać się do stacji SANEPID, gdzie specjaliści pomagają rozpoznać gatunki grzybów.
Najpopularniejsze grzyby i ich właściwości
Kurki, borowiki i podgrzybki
Popularne grzyby leśne zawierają wiele cennych składników:
- beta-glukany,
- chitynę,
- selen,
- antyoksydanty,
- witaminy,
- minerały.
Wspierają odporność i mikrobiotę jelitową.
Pieczarka – niedoceniany superfood
Pieczarka to jeden z najbardziej wartościowych grzybów na świecie, szczególnie pieczarka brązowa.
Zawiera:
- witaminę D2,
- beta-glukany,
- ergotioneinę,
- sterole,
- związki fenolowe.
Badania sugerują, że regularne spożywanie pieczarek może zmniejszać ryzyko raka piersi nawet o 15%.
Czy obróbka termiczna niszczy właściwości grzybów?
Nie całkowicie.
Gotowanie może nawet zwiększać dostępność niektórych substancji, takich jak beta-glukany.
Dlatego długo gotowane zupy grzybowe mogą mieć silniejsze działanie wspierające odporność.
Warto również pamiętać, aby nie wylewać wody po gotowaniu grzybów. Znajduje się w niej wiele cennych składników.
Kiszone i marynowane grzyby – naturalny rarytas
Niektóre grzyby doskonale nadają się do kiszenia.
Marynaty i zalewy grzybowe również zawierają cenne związki biologiczne, dlatego warto je wykorzystywać zamiast wylewać.
Czy można uprawiać grzyby w domu?
Tak. Coraz więcej osób decyduje się na domową uprawę grzybów.
Najłatwiejsze w uprawie są grzyby nadrzewne, które potrzebują:
- wilgoci,
- temperatury powyżej 20°C,
- dostępu do światła.
Gotowe grzybnie można kupić i uprawiać nawet w mieszkaniu.
Podsumowanie – dlaczego warto jeść grzyby?
Grzyby to znacznie więcej niż tylko dodatek do obiadu. Są źródłem cennych składników wspierających odporność, jelita, układ nerwowy i cały organizm.
Współczesna nauka coraz lepiej poznaje ich potencjał zdrowotny. Beta-glukany, antyoksydanty, selen czy ergotioneina sprawiają, że grzyby mogą być niezwykle wartościowym elementem codziennej diety.
Warto jednak pamiętać o bezpieczeństwie i zbierać wyłącznie dobrze znane gatunki.
Bo świat grzybów wciąż skrywa wiele fascynujących tajemnic.
Artykuł na podstawie wywiadu z prof. dr hab. n. med. Bożenę Muszyńską z Uniwersytetu Jagiellońskiego dpstępnego na youtube.
